جواب . . . درباره با اين سوال بايد مقدمه‌اي را عرض كنم. از آنجا كه انسان مدني‌الطبع و بالفطره موجودي اجتماعي است و در متن جامعه زندگي خود را انتخاب مي‌كند و اسلام عزيز هم يك دين فطري است از توحيد، نبوتش، امامتش، مسأله معاد و اصول عقايد حتي اخلاقيات و از طرفي اسلام ديني جهان شمول است، يك سلسله دستورالعمل‌ها و فراميني در مورد زندگي اجتماعي و شهرنشيني و حقوق شهروندي را بيان مي‌كند. با مراجعه به قرآن شريف و روايات نوراني اهل بيت عليهم السلام به خوبي اين مطلب را مي‌يابيم كه براي آحاد جامعه، اعم از آنها كه در محيط‌هاي كوچك مثل روستاها با جمعيت كم زندگي مي‌كنند و يا شهرهاي بزرگي كه در جمعيت‌هاي ميليوني زندگي مي‌كنند براي تمام آنها مي‌توانيم رهيافت‌هاي جداگانه داشته باشيم. بنابراين بايد عرض كنم كه در ميان اديان آسماني، اسلام، بيشتر به مسأله شهروندي و حقوق شهروندي پرداخته است و يك سري اخلاقيات و مسايل مربوط به جامعه را بيان كرده كه اديان ديگر از آن تهي هستند و اين نشانه كمال اين مكتب و دين است. به عنوان مثال يكي از مسايلي كه در جوامع امروزي مطرح است آداب معاشرت و نوع برخورد با يكديگر است. برخورد همسايگان با هم، عبور و مرور در خيابان‌ها و مراكز محل عبور، نوع رانندگي و راه‌رفتن، نوع ملاقات با هم در ميان مسلمانان. اسلام حتي مي‌فرمايد: اگر كسي به شما سلام كرد شما گرم‌تر پاسخ دهيد. يعني با افزودن كلمه محبت‌آميزي نشان دهيد كه به همشهري و هم‌وطن‌تان محبت مي‌ورزيد. مدينه فاضله اصطلاحي است كه از زمان‌هاي بسيار دور مطرح بوده است. بسياري از متفكران عالم و دانشمندان و حكما وقتي مي‌خواهند مثال بزنند شهري را كه مردم و رهبرانشان قانون‌پذيرند و به قانون احترام مي‌گذارند نام مدينه فاضله را مي‌آورند يعني شهري كه داراي فضيلت و ارزش است. اسلام نيز ايده‌آلش مدينه فاضله است .يعني به دنبال اين است كه با اجراي دستورات اسلامي، جامعه را به گونه‌‌اي قرار دهد كه واقعاً شهر فضيلت به وجود آيد. شهري كه همه نسبت به هم مهربان باشند و گره از كار يكديگر باز كنند. بنابراين ديدگاه اسلام يك ديدگاه جامع و كامل است در رابطه با حقوق شهروندي كه در خلال بحث نمونه‌ها و عناوين آن را عرض خواهم كرد.
* فرموديد كه مسأله شهر اخلاق يا همان مدينه فاضله دغدغه متفكران در طول تاريخ بوده و اسلام نيز به دنبال تحقق آن است. در اين راستا وظيفه مبلغان اعم از علما و خود مردم و رسانه‌ها براي نهادينه كردن اين فرهنگ در جامعه چيست؟
- بايد عرض كنم در مرحله اول كساني كه قانون‌گذار و بيان‌كننده قوانين هستند ابتدا بايد خود را تأديب به اخلاق و رفتار اسلامي كنند. امام صادق(ع) مي‌فرمايند: كونوا دعاة للناس بغيرالسنتكم. جامعه را به خدا، به حقيقت و فضيلت دعوت كنيد به غير زبان‌هايتان يعني در عمل نشان بدهيد كه به قانون‌ احترام مي‌‌گذاريد كه مردم هم با ديدن شما قانون را رعايت كنند. بايد از خودمان شروع كنيم. من مي‌خواهم عرض كنم كه يكي از چيزهايي كه مي‌تواند حتي جنبه صادرات پيدا كند به عنوان اخلاق خوب و شايسته رفتار كساني است كه در كسوت تبليغ و ارشاد هستند، چه در كسوت روحانيت چه در غير روحانيت. مي‌تواند استاد دانشگاه باشد، معلم دبيرستان و دبستان باشد، مي‌تواند پدر يك خانواده باشد. اينها همه مي‌توانند الگو باشند براي ديگران. بنابراين اگر مي‌‌خواهيم شهر اخلاق را در خودمان داشته باشيم و به ديگر جوامع هم صادر كنيم بايد از خودمان شروع كنيم.
ذات‌ نايافته از هستي‌بخش    كي تواند كه شود هستي‌بخش
به نظر حقير اين اولين گام است. دوستان اهل‌ تبليغ در منابر، در مساجد، روزنامه‌ها، در  رسانه‌ها، در برنامه‌هاي تلويزيوني بايد تك تك حقوق شهروندي را بيان كنند. آن وقت است كه مي‌توانيم به دنيا بگوييم كه انقلاب كرديم تا اسلام ناب و دستورات و سيره محمدي(ص) اجرا شود و مردم، محمدي(ص) زيست كنند.
* خانواده اولين نهادي است كه در آن شخصيت كودكان شكل مي‌گيرد. نقش خانواده‌ها را در آموختن حقوق شهروندي چگونه مي‌بينيد؟
- اصولاً جامعه را اگر بخواهيم بگوييم از چه تشكيل شده، بايد بگوييم كه بنيان‌گذاران جامعه خانواده‌ها هستند، بعد مدرسه، بعد محيط و جامعه. بنابراين نقش پدر و مادرها در تعليم و تربيت فرزندان در نحوه آداب معاشرت، نقش بزرگي است و نقش اول را دارد. گاهي ديده مي‌شود كه نوجوانان و حتي بچه‌هاي دبستاني، داراي ناهنجاري‌ رفتاري هستند كه در كوچه و بازار از آنان سر مي‌زند. مثل قضاياي چهارشنبه آخر سال كه موجب خسارات و آزار و اذيت‌هاي فراوان مي‌شود، اين پدرها و مادرها هستند كه بايد به فرزندان بياموزند كه شما اگر با اين حركت كسي را بيازاريد و دلي را بشكنيد و او با دل شكسته‌اش نفرين كند به طور قطع براي آن فرزند و خانواده‌اش مصايب و مشكلاتي به وجود خواهد آمد. اگر مي‌خواهيد شايد باشيد هم بايد شادي معقول داشته باشيد، بدون اينكه به كسي اذيت و آزاري برسد.
* استاد مطالبي كه فرموديد در زمينه كاشت فرهنگي بود براي برداشت خوب. اما نگهداشتن خوب هم ضروري است. وظيفه داشت فرهنگي جامعه و نگهداري اين تعليمات از آفت‌ها به خصوص تهاجم فرهنگي بيگانه به عهده كيست؟
- درباره با مبارزه با تهاجم فرهنگي ،اسلام عزيز قبلاً‌ پيش‌بيني كرده و مدال افتخار را به سينه مسلمانان زده كه «كنتم خير امة اخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن‌المنكر» خداوند تبارك و تعالي قاطع و صريح در قرآن مي‌فرمايد شما بهترين امتي هستيد كه انتخاب شديد و دليل آن هم اين است كه امر به خوبي‌ها و نهي از بدي‌ها مي‌كنيد. اگر كسي در مورد اين دو كم بگذارد توقع مدينه فاضله را نبايد داشته‌ باشد. ما نبايد مسووليت‌ها را به دوش همديگر بياندازيم. مسووليت را منحصر نكنيم و بگوييم متولي فرهنگي مثلاً وزارت ارشاد است، صدا و سيما است، روزنامه‌ها هستند. البته نسبت به آنها هم به طور قطع اشكالاتي وارد است كه گاهي بد آموزي‌هايي در رفتارها و برنامه‌هايشان وجود دارد. اما در مجموع اينها تنها متوليان فرهنگي ما نيستند. اولين متوليان فرهنگي پدر و مادرها هستند كه بايد فضاي خانه را پاكيزه كنند. اگر فضاي خانه يك فضاي پاكيزه باشد قطعاً فرزند خردسالي كه در آن خانه زندگي مي‌كند الگو مي‌گيرد و اين نهال درست رشد مي‌كند و بعد به درون جامعه مي‌آيد. بي‌تفاوتي را بايد كنار گذاشت. با يك بيان بسيار متين و منطقي، ايرادهاي يكديگر را به هم بگوييم. توجه داشته باشيد كه دوست خوب كسي است كه عيب‌هايمان را به ما بگويد. اگر عيوب يكديگر را در نهايت رفاقت و صميميت بازگو كرديم اين اثر خود را در كل جامعه مي‌گذارد.
تك تك ما نسبت به هم مسووليم. همه ما رهبري و مسووليت داريم نسبت به كساني كه زير دست ما هستند يا با ما معاشرت دارند. در پايان عاجزانه از خداوند تبارك و تعالي بخواهيم كه خدايا كمكمان كن همه دست به دست دهيم و مدينه فاضله‌اي كه هدف عالي خداوند و  انبيا و بالاخص حضرت محمد و ائمه عليهم السلام بوده را به وجود بياوريم.